«The Green Knight»: Περί ματαιοδοξίας, υστεροφημίας και ηθικής

0

Στον Αρθουριανό Κύκλο (ή, αλλιώς, Βρετανικό Ζήτημα) ο Πράσινος Ιππότης είναι ένας χαρακτήρας από το ποίημα Sir Gawain and the Green Knight του 14ου αιώνα και του έργου The Greene Knight. Το πραγματικό του όνομα στο ποίημα είναι Bertilak de Hautdesert (με διαφορετική ορθογραφία, ανάλογα τη μετάφραση, όπως Bercilak ή Bernlak) ενώ στο έργο λέγεται Bredbeddle. Στην μετέπειτα πορεία του ως χαρακτήρας, ο Πράσινος Ιππότης παρουσιάζεται ως ένας από τους καλύτερους πολεμιστές του Βασιλιά Αρθούρου. Στο ποίημα, ο Bertilak μεταμορφώνεται στον Πράσινο Ιππότη από την Morgan le Fay, εχθρό του Βασιλιά Αρθούρου, για να δοκιμάσει τους αυλικούς του. Στο έργο, μεταμορφώνεται από άλλη γυναίκα η οποία μένει ανώνυμη. Το έργο King Arthur and King Cornwall τον παρουσιάζει ως εξορκιστή και έναν από τους πιο δυνατούς Ιππότες του Αρθούρου.

Στο ποίημα αποκαλείται έτσι διότι το χρώμα του δέρματός του και των ρούχων του είναι πράσινο. Το χρώμα αυτό έχει προβληματίσει τους ακαδημαϊκούς που ταυτίζουν τον Πράσινο Ιππότη με τον Πράσινο Άνδρα, ένα ον της μεσαιωνικής τέχνης δημιουργημένο από βλάστηση. Ο συγγραφέας και ακαδημαϊκός C.S.Lewis (Τα χρονικά της Νάρνια) αναφέρει πως ο χαρακτήρας «είναι τόσο ζωντανός και απτός όσο κάθε λογοτεχνική εικόνα» ενώ ο J.R.R.Tolkien (Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών) είπε πως ήταν «ο πιο δύσκολος χαρακτήρας» προς ερμηνεία. Ο ρόλος του στον Αρθουριανό Κύκλο είναι αυτός του «δοκιμαστή» (θέτει αποστολές) και κριτή των ιπποτών. Έτσι, οι υπόλοιποι χαρακτήρες τον θεωρούν φιλικό αλλά ταυτόχρονα τρομακτικό και μυστηριώδη.

Αυτό το ανώνυμο ρομάντζο χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα. Είναι από τα πιο αγαπημένα κείμενα της λογοτεχνίας της μέσης αγγλικής γλώσσας και φημίζεται για τη ζωηρή γλώσσα του, την περίτεχνη πλοκή, τα δραματικά (πλούσια) τοπία, τις έντονες προσωπικές και κοινωνικές συναντήσεις, και τη δοκιμασία του κεντρικού ήρωα, του ανιψιού του βασιλιά Αρθούρου, Γκάγουεϊν.

“Fun fact” αποτελεί το γεγονός ότι το ποίημα Sir Gawain and the Green Knight έχει επιβιώσει σε ένα μοναδικό χειρόγραφο, κάτι που αποτελεί θησαυρό της Βρετανικής Βιβλιοθήκης. Το χειρόγραφο αυτό αριθμεί μόλις 90 σελίδες (180mm x 155mm) και δεν έχει πλούσια εικονογράφηση. Σε αντίθεση με τα περισσότερα από 50 σωζόμενα χειρόγραφα του Canterbury Tales δια χειρός Geoffrey Chaucer που τοποθετούνται στην ίδια χρονική περίοδο.

Πάμε να δούμε, λοιπόν, τι πραγματεύονται το ποίημα και η ταινία…

Yuletide (ας πούμε Χριστούγεννα/Πρωτοχρονιά) στο Κάμελοτ και, την ώρα των εορτασμών, καταφτάνει ο Πράσινος Ιππότης. Ο Αρθούρος και οι ιππότες του παρακολουθούν αμίλητοι την ώρα που ο Ιππότης τούς απευθύνει πρόκληση… ένας εξ αυτών να του κόψει το κεφάλι. Μοναδικός όρος; Να του επιτραπεί να ανταποδώσει το χτύπημα έναν χρόνο αργότερα.

Οι υπόλοιποι ιππότες παραμένουν σιωπηλοί και ο Γκάγουεϊν δράττεται της ευκαιρίας και αποδέχεται. Παίρνει στα χέρια του το τσεκούρι, πλησιάζει τον Ιππότη, ο οποίος έχει γονατίσει, και του κόβει το κεφάλι. Μένει άφωνος όμως όταν ο Ιππότης σηκώνεται, παίρνει το κεφάλι του, τού θυμίζει την υπόσχεση και φεύγει.

Όπως σε πολλά ρομάντζα της εποχής (προσοχή εδώ, ρομάντζο δεν είναι η ιστορία αγάπης αλλά η ιστορία που αφηγείται ηρωικά κατορθώματα), ο Πράσινος Ιππότης δεν διέκοψε μόνο τον εορτασμό αλλά αμφισβήτησε την ανδρεία της περίφημης Στρογγυλής Τραπέζης. Έτσι ο νεαρός Γκάγουεϊν έχει να αντιμετωπίσει διάφορες δοκιμασίες για να δούμε εμείς το κουράγιο του, την πίστη του και την αβρότητά του (έτσι να ώστε να αξιολογήσουμε αν αξίζει ή όχι να είναι Ιππότης).

Το ποίημα έχει αρκετή επιτηδευμένη ασάφεια και υποδεικνύει μέσω παρατήρησης την αντίθεση της ζωής στη βασιλική αυλή με αυτήν του μεταφυσικού και μαγικού κόσμου που θέτει διαλογική σχέση μεταξύ των χριστιανικών αξιών και των παγανιστικών παραδόσεων.

Δείχνει τι περιμένει έξω από τα τείχη του κάστρου αλλά και τον πιο διακριτικό, μα εξίσου πραγματικό, κίνδυνο εντός των τειχών.

Βλέπουμε τον Γκάγουεϊν να δοκιμάζεται μέχρι να σπάσει και, στο τέλος, να επιστρέφει στο Κάμελοτ με μια βαθύτερη κατανόηση και σκέψη περί ηθικής, κάτι που τον κάνει να ξεχωρίζει από την υπόλοιπη αυλή.

Ήταν σίγουρα πρόκληση για τον Lowery να μείνει πιστός και να καταφέρει να διατηρήσει και να αποδώσει σωστά τη θεματική και τον πλούσιο συμβολισμό του ποιήματος και ταυτόχρονα να κάνει την ιστορία του Γκάγουεϊν πιο προσιτή στο σύγχρονο κοινό. Ήταν ενδιαφέρουσα απόκλιση και επιλογή, για παράδειγμα, να παρουσιάσει τον Γκάγουεϊν ως έναν ανώριμο νεαρό που επιθυμεί να κερδίσει τον τίτλο και τη θέση του στην Στρογγυλή Τράπεζα αποδεικνύοντας την τιμή και την ανδρεία του (στο ποίημα, ο Γκάγουεϊν είναι ήδη διακεκριμένος Ιππότης).

Η μεγαλύτερη απόκλιση από το ποίημα έρχεται στη δεύτερη πράξη της ταινίας. Εκεί, προφανώς, ο Lowery αποφάσισε να κόψει αρκετό υλικό για να μπορέσει να φτιάξει την ιστορία του σε τρεις πράξεις.

Ο Patel ήταν πραγματικά εξαιρετική επιλογή ενσάρκωσης του Γκάγουεϊν. Έχει απίστευτο χάρισμα και καταφέρνει να μας παρουσιάσει έναν «ελαττωματικό» χαρακτήρα τον οποίο όμως συμπαθούμε και με τον οποίο συμπάσχουμε στις δοκιμασίες του, ειδικά με τις επιλογές του Lowery στο παρεκκλήσι που ο Γκάγουεϊν συναντά τον Πράσινο Ιππότη.

Όπως ανέφερα παραπάνω, στο ποίημα, ο Πράσινος Ιππότης έχει πράσινο δέρμα και πράσινα ρούχα. Στην ταινία όμως παρουσιάζεται μια φιγούρα που είναι σαν λαξευμένη από τον κορμό ενός δέντρου, με πλούσιο φύλλωμα. Το παρεκκλήσι, όπου πρόκειται να γίνει η συνάντηση των πρωταγωνιστών, είναι γεμάτο κληματσίδες, βρύα και άλλα φυτά, σαν ένα χάος της φύσης που εξαπλώνεται στα ετοιμόρροπα απομεινάρια ενός πολιτισμού που προσπάθησε να την τιθασεύσει.

Ο Lowery έχει αναφέρει πολλές ταινίες που τον επηρέασαν για να φέρει στη μεγάλη οθόνη τον Πράσινο Ιππότη, όπως Willow, Bram Stoker’s Dracula, Excalibur, The Dark Crystal, Marie Antoinette, The Passion of Joan of Arc καθώς και μια βουβή ταινία του 1928 από τον σκηνοθέτη Carl Dreyer. Και μπορούμε να δούμε στοιχεία αυτών των επιρροών αλλά έχει καταφέρει να φτιάξει ένα δικό του υφαντό με νήματα από το δικό του όραμα. Δεν είναι η μεγαλεπήβολη επική ταινία, όπως το Excalibur. Δεν έχει φοβερές σκηνές μαχών και δράσης. Ο Lowery έχει επιλέξει να αφήσει την ιστορία να ξετυλιχθεί στο δικό της ρυθμό, να προσελκύσει το κοινό στον δικό του Αρθουριανό κόσμο, όπως αυτός παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια του Γκάγουεϊν, και αφήνεται στη σχεδόν παραισθησιογόνα ατμόσφαιρα που έχει δημιουργήσει. Είναι μία ταινία εσωτερικότητας και μυστικισμού.

Θα ήθελα να έχει κάνει κάποια πράγματα διαφορετικά; Σίγουρα. Θα μπορούσε να είναι καλύτερο; Επίσης σίγουρα. Είναι όμως από τις ταινίες που, όπως το ποίημα, θα μείνει μαζί μου (κι ελπίζω μαζί σας) για καιρό μετά, συλλογιζόμενη/οι τις πιθανές ερμηνείες; Ναι, είναι.