«Ένας Ελέφαντας Στέκεται Ακίνητος»: Σπαρακτικό, συναρπαστικό, συγκλονιστικό σινεμά

Το Μανζουλί είναι μια παραθαλάσσια πόλη που βρίσκεται στα σύνορα της Κίνας με την Ρωσία. Σύμφωνα με την ταινία «Ένας Ελέφαντας Στέκεται Ακίνητος», ένας μύθος είναι άμεσα συνδεδεμένος με την εν λόγω πόλη: ένας τεράστιος ελέφαντας βρίσκεται κλεισμένος σε έναν ζωολογικό κήπο, αρνούμενος να κουνηθεί ό,τι και αν κάνουν οι άνθρωποι που σπεύδουν να τον δουν. Η πεισματική του ακινησία είναι το σήμα κατατεθέν της πόλης. Και το έτερο βασικό χαρακτηριστικό της είναι πως αποτελεί έναν λυτρωτικό προορισμό για πολλούς ανθρώπους που θέλουν να ξεφύγουν από την υπάρχουσα πραγματικότητά τους και ψάχνουν για μια διέξοδο από τα ανυπέρβλητα προβλήματά τους.

Το «Ένας Ελέφαντας Στέκεται Ακίνητος» επικεντρώνεται σε ένα 24ωρο τεσσάρων τέτοιων ανθρώπων. Για την ακρίβεια, στο τελευταίο τους 24ωρο στην πόλη που κατοικούν και το όνομα της οποίας δεν μαθαίνουμε ποτέ. Στο μυαλό τους, η φυγή από αυτή την πόλη και η μετάβαση στο Μανζουλί ισοδυναμεί με διέξοδο από κάθε πρόβλημά τους. Πρόκειται ωστόσο για μια ξεκάθαρη ψευδαίσθηση: όταν η ίδια η ύπαρξη είναι δυστυχία, τίποτα δεν διαφοροποιείται μέσω της φυγής.

Το τετράωρο έπος του Μπο Xoυ, του 28χρονου δηλαδή που, αφού ολοκλήρωσε αυτή την πρώτη σκηνοθετική δουλειά του, αυτοκτόνησε καθιστώντας την έτσι και το κύκνειο άσμα του, έχει μια πολύ κυνική και απαισιόδοξη οπτική για τα πράγματα: η διαμορφωμένη πραγματικότητα που βαραίνει τις μεμονωμένες ψυχές μας είναι κάτι τόσο μεγάλο, τόσο αδιανόητα παντοδύναμο σε σχέση με τον κάθε ένα από εμάς, που μόνο ένας αφελής μπορεί με σοβαρότητα να πιστέψει πως μια ατομική του πρωτοβουλία θα το κάνει πιο διαχειρίσιμο.

Ίσα-ίσα: ακριβώς όπως ένας ογκώδης ελέφαντας που αγνοεί την ύπαρξη και τις επιθυμίες των μικροσκοπικών, σε σχέση με τον ίδιο, ανθρώπων γιατί πολύ απλά δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, έτσι και η δυστυχία είναι ένα ψηφιδωτό μιας κοινωνικής πραγματικότητας που θα παραμείνει αμετάβλητη ότι και αν κάνεις εσύ, χαζέ και ανήμπορε άνθρωπε. Είσαι θύμα της πραγματικότητας αστείε ανθρωπάκο, όχι διαμορφωτής της. Και όσο πιο γρήγορα το καταλάβεις και απαλλαχθείς από τις ψευδαισθήσεις σου, τόσο το καλύτερο για εσένα, τόσο λιγότερη η μιζέρια που θα υποστείς.

Ακούγεται -και εύλογα- μια ταινία βαριά και ασήκωτη ενώ η εντυπωσιακά μεγάλη διάρκειά της συμβάλει στη δημιουργία μιας εντύπωσης πως εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα έργο, η θέαση του οποίου ισοδυναμεί με μια γενναία απόφαση. Είναι δεδομένο πως το «Ένας Ελέφαντας Στέκεται Ακίνητος» θα γίνει το αντικείμενο άπειρων αναβολών από θεατές που ξέρουν πως «πρέπει» να το δουν μεν, θα διακατέχονται διαρκώς από την αίσθηση πως δεν βρίσκονται στο κατάλληλο mood για να παρακολουθήσουν τέσσερις ώρες ψυχοπλακώματος δε. Και όμως, αυτό είναι το πραγματικά εντυπωσιακό με αυτή την ταινία: από το πρώτο της λεπτό σε αρπάζει από τα μούτρα, σε τοποθετεί επιτακτικά και αδιάλλακτα μέσα στο σύμπαν της και από το σημείο εκείνο μέχρι και τους τίτλους τέλους δεν σε αφήνει ποτέ να χάσεις το ενδιαφέρον σου. Κυρίως γιατί η δράση παραμένει σταθερά παρούσα και αμείωτη, μόνο κλιμακώνεται, δεν πέφτει ποτέ: η στατικότητα δεν χαρακτηρίζει κατά κανένα τρόπο την ταινία του Μπο Χου.

Πρόκειται φυσικά για μια δράση με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο από αυτό που έχουμε μάθει να της δίνουμε: εδώ δεν έχουμε να κάνουμε ούτε με φρενήρεις ρυθμούς, ούτε με μεγαλεπίβολες εντάσεις, ούτε με εντυπωσιακές ανατροπές, ούτε με τίποτα τέτοιο. Κι όμως, πρόκειται για ένα φιλμ γεμάτο δράση: η αφήγηση δεν εμπεριέχει ούτε ένα περιττό λεπτό, τα τεκταινόμενα διαδέχονται το ένα το άλλο και εν τέλει, οι τέσσερις ώρες της διάρκειας μοιάζουν απόλυτα λογικές. Είναι απλά ο χρόνος που χρειάζεται ο δημιουργός για να πει την ιστορία του. Τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο.

Είναι, προφανέστατα, εξαιρετικά δύσκολο να δει κανείς τη συγκεκριμένη ταινία χωρίς να επηρεαστεί το βλέμμα του από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα που την συνοδεύει. Το concept «28χρονος σκηνοθέτης ολοκληρώνει την πρώτη, τετράωρη ταινία του και μετά αυτοκτονεί» είναι τόσο δυνατό που αναπόφευκτα η ταινία, σε επίπεδο πρόσληψης, αποκτά χαρακτηριστικά γράμματος αυτοκτονίας. Είναι αδύνατο για παράδειγμα να μην δει κανείς ότι μέσα από τους χαρακτήρες του μιλάει, πολλές φορές, ο ίδιος ο Μπο Χου: κάθε έκφραση απόγνωσης, κάθε ρητή διαπίστωση ματαιότητας, κάθε διάθεση παραίτησης μοιάζουν με λόγια του ίδιου του σκηνοθέτη που τα διατυπώνει μέσα από τους πρωταγωνιστές του.

Η παραπάνω εκτίμηση βέβαια, δεν υπονοεί πως οι χαρακτήρες του «Ένας Ελέφαντας Στέκεται Ακίνητος» είναι προσχηματικοί (μόνιμος κίνδυνος για όσους δημιουργούς επιχειρούν να «μιλήσουν» μέσα από τους χαρακτήρες του έργου τους και φλερτάρουν έτσι με τον κίνδυνο να έχουν κενούς χαρακτήρες που απλά απαγγέλλουν απόψεις). Ο Μπο Χου δεν πέφτει στην παγίδα: ο μαθητής που θέλει να το σκάσει από την πόλη επειδή έχει μπλέξει, ο 30άρης που τον τρώνε οι τύψεις για ένα τραγικό περιστατικό για το οποίο είναι υπεύθυνος, η μαθήτρια με την αδιάφορη μάνα που αναγκάζεται να ωριμάσει νωρίτερα από την ώρα της με όλα τα θετικά και όλα τα αρνητικά που αυτό συνεπάγεται, ο γέρος που νιώθει μόνος καθώς η οικογένειά του θέλει να τον στείλει στο γηροκομείο, κάθε ένας από αυτούς τους ανθρώπους έχουν μια δική τους, εσωτερική συνοχή που δεν χάνεται ποτέ και η ταύτιση που ενδεχομένως να νιώθει με αυτούς και με τις αγωνίες του ο Μπο Χου, σε κανένα σημείο δεν τους μετουσιώνει σε μαριονέτες του. Αντίθετα, οι ίδιοι οι χαρακτήρες κινούν το σενάριο, όχι το ανάποδο.

Και είναι αυτή η διαρκής κίνηση των χαρακτήρων, αυτή η αδιάκοπη πορεία τους που κάνει τελικά, την μία και μοναδική ταινία του Μπο Χου μια ταινία καθηλωτική αλλά κυρίως την ωθεί σε μια αυθόρμητη αυτοδιάψευση – ναι, έχουμε να κάνουμε με συναρπαστικό σινεμά. Καθώς το προσωπικό «ταξίδι» του κάθε ήρωα συνεχίζεται, ο κυνισμός αναδεικνύεται ως το καταλληλότερο αμυντικό σύστημα για τη ψυχή τους. Κι όμως: η αλληλεπίδραση έρχεται να τον αποδομήσει, η συνύπαρξη παράγει ελπίδα και η ελπίδα οριακά ξεβολεύεται τους παραιτημένους ήρωες μας. Στο μουντό σκηνικό της ανώνυμης πόλης, μια χαραμάδα ψυχικού φωτός ξεπροβάλει δειλά-δειλά, ο βρυχηθμός του ελέφαντα θα ακουστεί απρόβλεπτα και ξαφνικά και η ματαιότητα, έστω και για λίγo, μοιάζει να μην είναι νομοτέλεια…

Σπουδαίο, συγκλονιστικό φιλμ.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here